Khắc phục ô nhiễm sông rạch tại TP. Hồ Chí Minh

Ô nhiễm càng ngày càng nghiêm trọng Thống kê của Sở Tài nguyên và môi trường (TN&MT) TP Hồ Chí Minh cho thấy, hiện thành thị có khoảng 3.300 nguồn thải từ các cơ sở sản xuất, thương mại, dịch vụ. Trong đó, chỉ có 35% số cơ sở sinh sản, dịch vụ, thương nghiệp có hệ thống xử lý môi trường đạt quy chuẩn môi trường. Nước thải sinh hoạt chiếm hơn 60% tổng lưu lượng nước thải ra hệ thống sông rạch TP Hồ Chí Minh, nhưng mới chỉ khoảng 20% tổng lượng nước thải được xử lý… Kết quả quan trắc chất lượng nguồn nước vừa được Sở TN&MT ban bố cho thấy, nguồn nước tại hệ thống kênh rạch ở TP Hồ Chí Minh đang trong tình trạng ô nhiễm nặng nề. Các thành phần như BOD5 (nhu cầu oxy sinh học), COD (nhu cầu oxy hóa học), chỉ tiêu vi sinh (coliform), hàm lượng chất lơ lửng (SS), kim khí nặng... Đều vượt tiêu chuẩn từ vài chục đến cả ngàn lần cho phép. Tình trạng ô nhiễm càng trở nên nghiêm trọng hơn khi thủy triều xuống thấp. Tình trạng này làm suy giảm chất lượng nguồn nước kênh rạch nội thành và nguồn nước sông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cấp nước phục vụ sinh hoạt của người dân thị thành. Chỉ tính riêng phần nước thải từ các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn thành thị cũng đã cho thấy tình trạng ô nhiễm ở mức đáng báo động. Tại TP Hồ Chí Minh, 15 khu chế xuất, khu công nghiệp dù đã đưa vào vận hành hệ thống xử lý nước thải tụ tập nhưng vẫn còn hơn 700 nguồn thải khác chưa được kiểm soát hết vẫn đang thải ra môi trường. Đó là chưa kể các cơ sở công nghiệp phân tán nhỏ nằm trong khu dân cư cũng thẳng xả nước thải chưa qua xử lý ra kênh rạch. Sông Sài Gòn nhận nhiều nguồn nước thải nguy hại mỗi ngày. Trong khi đó, một nghiên cứu khoa học của Dự án kiểm soát nguồn thải phân tán dọc sông Sài Gòn do Chính phủ Tây Ban Nha tài trợ tại TP Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng, nước thải sinh hoạt của người dân thị thành cũng là một trong những căn nguyên chính gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng như hiện giờ. Kết quả nghiên cứu của dự án này chỉ ra rằng, chất lượng nước sông Sài Gòn bị suy giảm bởi rất nhiều nguồn thải như nước chảy tràn thành phố, nước thải từ các khu dân cư, rò rỉ dầu từ hoạt động giao thông thủy, bãi chôn lấp rác, khai khoáng và hoạt động sinh sản công nghiệp, nông nghiệp. Trong đó, đáng ngại nhất là nước thải khu vực dân cư, mà cụ thể là nước thải sinh hoạt nhiễm phân và nước chảy tràn tỉnh thành. Do diện tích bê tông hóa của thành phố ngày một lớn nên lượng nước mưa chẳng thể thẩm thấu xuống đất mà chảy tràn mang theo tất tật chất thải trên bề mặt đất xuống kênh rạch dẫn ra sông. Còn chất thải từ các bể phốt hoạt động không hiệu quả hoặc không qua bể phốt thải hết ra sông đang khiến cho nguồn nước sông ô nhiễm khá nặng. Triển khai nhiều giải pháp đồng bộ Nhằm Lam bang hieu cong ty giải quyết tình trạng nguồn nước đang bị ô nhiễm ngày một nghiêm trọng, mới đây, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành quy định mới về phân vùng xả thải và tiêu chuẩn nước thải, thắt các doanh nghiệp phải xử lý nước thải trước khi xả thải ra môi trường. Theo đó, nước thải tại các khu vực hồ Kỳ Hòa, Đầm Sen, hồ trong công viên Hoàng Văn Thụ, các ao hồ khác trên địa bàn TP Hồ Chí Minh và nhiều đoạn trên sông Sài Gòn và sông Đồng Nai phải đạt quy chuẩn loại A. Chất lượng nước thải của các nguồn xả thải ra 97 tuyến sông, suối, kênh rạch dẫn ra sông Đồng Nai, sông Sài Gòn nép phải đạt loại A. Đối với 14 tuyến kênh rạch khu vực trung tâm tỉnh thành như Kênh 19/5, Tham Lương, Nước Đen, Nhiêu Lộc-Thị Nghè, Văn Thánh, Tàu Hủ, Bến Nghé, Đôi - Tẻ, Tân Hóa - Lò Gốm, Hàng Bàng, Rạch Nước Lên, sông Chợ Đệm…, nguồn nước thải phải đạt quy chuẩn loại B. Với ý kiến nhất quán “không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế”, tỉnh thành đã thực hiện đồng bộ các giải pháp về vấn đề môi trường. Trong đó, việc HĐND thành thị đồng chi hàng tỉ USD trong cơ cấu chi ngân sách là một minh chứng. Đồng thời đó, hàng loạt biện pháp chế tài được thị thành đề ra như: kiên quyết xử lý nghiêm những trường hợp không chấp hành hoặc xử lý không đạt các Quy chuẩn môi trường, có biện pháp xử lý mạnh như niêm phong công đoạn sinh sản gây ô nhiễm, đình chỉ sản xuất, buộc di dời đối với cơ sở tái phạm nhiều lần… đang được người dân kỳ vọng sẽ tạo ra những biến chuyển mang tính căn bản về vấn đề môi trường làm biển quảng cáo hà nội của đô thị. Thạc sỹ Huỳnh Văn Sinh - Trường Cán bộ TP Hồ Chí Minh (người vừa có công trình nghiên cứu về Nếp sống thị dân ở TP Hồ Chí Minh): Gắn trách nhiệm cho người dân Bấy lâu, đô thị khai triển chưa đồng bộ các giải pháp bảo vệ môi trường nước; kinh phí cho hoạt động giám sát, kiểm tra việc xả thải của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất… còn thiếu. Lực lượng mỏng, nên các doanh nghiệp thừa cơ dùng “ống chìm ống nổi” để xả nước thải trực tiếp ra hệ thống sông rạch, gây ô nhiễm nguồn nước. Theo tôi, việc đô thị xác định đây là một trong 6 khâu đột phá trong thời kì tới là một việc làm cần thiết. Ở góc độ một người nghiên cứu về nếp sống thị dân, tôi nghĩ tỉnh thành nên có những chính sách tuyên truyền để người dân đô thị nói riêng, cũng như người dân từ nơi khác đến làm ăn, sinh sống tại tỉnh thành thấy được nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ môi trường, nâng cao “ý thức sở thuộc” coi thành phố là của mình, gắn liền với sự sống còn của bản thân mình. Đồng thời đó, đô thị nên tăng cường các biện pháp chế tài, phạt thật nặng với những hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. TS Trần Viết Mỹ - Nguyên Chi cục trưởng Chi cục Khuyến nông TP Hồ Chí Minh: Thành lập nhóm giám sát tình nguyện Theo tôi, cần phải tầng lớp hóa việc giám sát và bảo vệ các con sông bằng việc vận động thành lập các nhóm giám sát tự nguyện. Đối tượng tham dự trước mắt là thanh, thiếu niên sống trong lưu vực sông Sài Gòn, tuổi từ 11-20. Sau đó, có thể vận động sự dự của các lứa tuổi khác. Để hình thành được các nhóm này cần có sự tham dự tích cực ngay từ đầu của các tổ chức tầng lớp- nghề nghiệp như Hội KHKT Lâm nghiệp, Hội Sinh vật cảnh, Hội Làm vườn & Trang trại, các hội có liên tưởng về sinh thái, môi trường giúp định hướng, cung cấp thông tin như trang bị tri thức về môi trường, về tình hình hiện hữu của sông Sài Gòn cũng như hệ thống sông, rạch của thành phố. Điều này giúp họ có tư duy chiến lược, giải pháp dự bảo vệ dòng sông; có nhịp bàn bạc về phương thức tiến hành hoạt động nhóm, tổ chức giao lưu luận bàn kinh nghiệm triển khai. Bên cạnh đó, cũng cần có sự tham dự tương trợ của các đoàn thể (Đoàn TNCS, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội đàn bà), chính quyền địa phương để các nhóm có dụng cụ hoạt động, giúp kết liên với các cơ quan sở quan, chính quyền địa phương... L. Hiền